Hai nhà khoa học ở Trung tâm Nghiên cứu Linh trưởng Quốc gia Wisconsin khi đó đã biết tin tức về căn bệnh xuất hiện ở Trung Quốc. Họ nhận ra mình sẽ cần một chú linh trưởng làm mẫu nếu muốn nghiên cứu về chủng virus mới này.
O’Connor kể lại ông đã gọi điện cho một số chuyên gia và nói "Này, hãy cùng trao đổi với nhau đi".
Mục đích là phối hợp nghiên cứu và bảo đảm kết quả có thể đem đối chiếu với nhau, Friedrich nói thêm. Họ đặt tên cho nhóm chat trên Slack là Wu-han Clan, một cách chơi chữ theo tên của nhóm hip-hop Wu-Tang Clan.
Wu-han Clan chỉ là một ví dụ dịch Covid-19 làm thay đổi cách các nhà khoa học luận bàn với nhau về những khủng hoảng y tế đang diễn ra. Rất nhiều dữ liệu nghiên cứu đang được xuất bản hàng ngày bởi các máy chủ lưu trữ sơ bộ, thứ mà một thập kỷ trước đây không hề có. Sau đó dữ liệu ấy sẽ được mổ xẻ trên các nền móng như Slack và Twitter, trên dụng cụ truyền thông, trước khi được bình duyệt bởi các nhà khoa học khác.
Nhân viên các tập san khoa học đang làm việc liên tiếp để coi xét các bản thảo, chỉnh sửa và xuất bản với tốc độ kỷ lục. tạp chí y khoa New England (NEJM) tăm tiếng xuất bản một bài báo về Covid-19 trong vòng 48 giờ sau khi nộp. Hiện, hơn 200 bộ gene của virus đã được đăng lên nền móng GISAID, được phân tích ngay tức khắc bởi một nhóm các nhà sinh vật học về tiến hóa. Các nhà sinh vật học sau đó sẽ đăng những cây phát sinh chủng loại của nhóm virus đó lên các nền tảng lưu trữ sơ bộ và trên phương tiện truyền thông từng lớp.
|
|
Các nhà khoa học Trung Quốc trong phòng thử nghiệm Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc ngày 14/2. Ảnh: Reuters |
Truyền thông mạnh mẽ đã xúc tác một sự hợp tác chưa từng có giữa các nhà khoa học , kết hợp với những tiến bộ khoa học, khiến việc nghiên cứu diễn ra nhanh hơn bất kỳ đợt bùng phát dịch nào trước đó.
Sự chậm chạp trong bàn luận thông tin giữa các nhà khoa học thường là vấn đề của các đợt bùng phát dịch trong quá khứ. Các nhà nghiên cứu đôi khi giữ một mình trong tay dữ liệu quan trọng cho đến khi bài báo đó được chấp nhận bởi một tạp chí tiếng tăm, vì họ lo âu các đối thủ cạnh tranh có thể lấy cắp những dữ liệu đó. Ngay cả khi các nhà nghiên cứu sẵn sàng san sẻ những kết quả nghiên cứu của họ sớm hơn, thì cũng không có một nền tảng sẵn có để làm việc đó.
Các máy chủ lưu trữ sơ bộ giúp công bố kết quả nghiên cứu chóng vánh giúp đổi thay sự chậm chạp này. Các nhà khoa học có thể đăng dữ liệu mới một cách tức thời và vẫn nhận được thù lao, bất kể công trình rút cục được công bố ở tùng san nào.
Trong một bài báo xuất bản năm 2018, tấn sĩ Marc Lipsitch (trường Y tế công cộng T.H. Chan thuộc Harvard) và các đồng tác giả kết luận những bản lưu trữ sơ bộ đã xúc tiến nhanh việc công bố dữ liệu về dịch Zika trong khoảng thời kì 2015-2016 và dịch Ebola ở Tây Phi từ 2014-2016. hồ hết các bản lưu trữ sơ bộ được đăng hơn 100 ngày trước khi được xuất bản trên một tùng san. Tuy vậy, chưa đến 5% các bài báo trên tập san về hai dịch bệnh này đi theo con đường này.
Sự bùng phát Covid-19 đã đổi thay tình hình. Đầu tuần này, ít nhất 283 bài báo đã xuất hiện trên các kho lưu trữ sơ bộ, so với 261 được công bố trên các tập san. John Inglis, người đứng đầu Phòng thử nghiệm Cold Spring Harbor và là người điều hành cả hai máy chủ lưu trữ sơ bộ về y sinh lớn nhất bioRxiv và medRxiv cho biết "(chúng tôi) hiện nhận được khoảng 10 bài báo mỗi ngày về một vấn đề can hệ tới virus corona mới. Sự ồ ạt của nguồn dữ liệu này là một thách thức đối với số lượng nhân sự có hạn của chúng tôi..., đang làm việc vào cả buổi tối và cuối tuần".
Các bản thảo được thông qua rất khác nhau về chất lượng, nhà dịch tễ học của Đại học Hong Kong Keiji Fukuda nhận xét. "Một số trong số chúng không hữu ích và một số lại cực kỳ bổ ích".
Điều đó thậm chí còn khó khăn hơn đối với các nhà báo và công chúng nói chung. Một bản bẩm sơ bộ ngày 31/1 trên bioRxiv của các nhà khoa học ở Ấn Độ đã chỉ ra sự tương đồng giữa kỳ lạ giữa nCoV, virus gây ra Covid-19 và HIV, thúc đẩy các thuyết âm mưu về công nghệ biến đổi gene. Bài báo đã được luận bàn rộng rãi trên Twitter và được một số hãng tin đưa tin ngay cả khi các nhà khoa học ngay lập tức nói rằng "nghiên cứu còn thiếu sót". Bài báo đã nhận được 90 góp ý phê bình trong vòng 48 giờ và đã mau chóng bị gỡ bỏ.
Những dữ liệu như vậy đang trở nên một phần của thực trạng "đại dịch thông tin" , theo chuyên gia về virus Marion Koopmans thuộc trọng tâm y tế Erasmus. Cộng đồng các nhà khoa học cần tìm ra cách giải quyết vấn đề này. Maria cũng nói thêm "Rất nhiều người ủng hộ cho nền khoa học mở, dữ liệu mở. Thực trạng này chính là hiện thân của điều đó. Nhưng, chúng ta cần phải làm gì bây giờ?".
BioRxiv và medRxiv đều đưa ra các thông báo nổi bật nhấn mạnh bản chất nguyên sơ của thông báo trong các bản lưu trữ sơ bộ. "Các nhà báo cần nhắc tới những hạn chế này khi họ dùng những thông báo trên đó", tấn sĩ Inglis nói.
Nhiều nhà khoa học vẫn cho rằng ích lợi của việc nhanh chóng san sẻ thông tin vượt xa những vấn đề mà nó mang lại. Hơn thế nữa, ngay cả việc được xuất bản bởi một tùng san hàng đầu cũng không đảm bảo kết quả nghiên cứu là chuẩn xác.
Trong bài bẩm ngắn được xuất bản vào ngày 30/1 trên tạp chí NEJM, tác giả đề cập tới việc một nữ giới Trung Quốc không có triệu chứng Covid-19 đã truyền virus cho những đứa ở Đức. Sau đó tác giả bị chỉ trích nặng nề vì hóa ra họ chưa từng trò chuyện với người đàn bà đó. Một cuộc phỏng vấn sau đó cho thấy người nữ giới này thực tiễn có mô tả triệu chứng. tùng san NEJM sau này đã thêm thông tin đó như một phần phụ lục.
Tổng biên tập NEJM Eric Rubin nhận có sự đánh đổi giữa tính nghiêm ngặt và tốc độ. Ông cũng nói rằng quá trình xem xét của tùng san đối với các bài báo về Covid-19 về cơ bản giống như mọi khi nhưng nhanh hơn nhiều. "Chúng tôi và các tác giả có thể cẩn thận hơn nếu chúng tôi có nhiều thời kì hơn", ông viết. "ngày nay, các bác sĩ đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng và những thông báo chất lượng có sẵn một cách nhanh chóng vẫn còn tốt hơn những thông báo xác thực 100% nhưng chẳng thể truy cập cho đến khi nó không còn ý nghĩa gì".
Để tăng tốc độ nghiên cứu, việc san sẻ về những phương pháp nghiên cứu cũng vô cùng quan trọng, tiến sĩ O’Connor cho hay. tỉ dụ như thử nghiệm cho thấy một loài động vật không thể bị nhiễm virus mới. tấn sĩ O'Connor cho hay "Những thông tin như trên không được san sẻ ưng chuẩn các kênh truyền thống là lý do vì sao các nhóm như Wu-han Clan trở thành bổ ích". Các thành viên trong đó cùng trao đổi về việc có nên truyền nhiễm cho động vật theo cách truyền thống hay không, bằng cách đặt huyền phù lỏng chứa virus vào mũi hoặc qua bình xịt, cách tiếp xúc mới gần giống với việc hắt hơi hơn.
"san sẻ công khai các ý tưởng sẽ giúp loại bỏ việc nghiên cứu bị trùng", tấn sĩ Friedrich nói.
Chưa thể vững chắc liệu những cái bắt tay của giới khoa học có giúp giảm thiểu sức ảnh hưởng của Covid-19 hay không. Nhưng nhiều nhà khoa học đang rất hoan nghênh những đổi thay trong việc đàm luận thông báo. Chuyên gia về virus Isabella Eckerle thuộc Trung tâm về các bệnh do virus mới tại Geneva nhận xét "tuồng như một văn hóa nghiên cứu mới đang dần được hình thành. Và điều này thật sự đáng đợi mong."
Linh Phan (Theo Science )
0 nhận xét:
Đăng nhận xét